Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 7 Eylül Uluslararası Mavi Gökyüzü İçin Temiz Hava Günü’nde Hava Kalitesi ve İklim Bülteni’nin altıncı sayısını yayımladı. Rapor, iklim değişikliği ile hava kirliliğinin birbirinden ayrı sorunlar olarak ele alınamayacağını ortaya koyuyor.
Yangın dumanı giderek büyüyen bir sorun
Avrupa ve Kuzey Amerika’da sanayi ve ulaşımdan kaynaklanan PM2.5 emisyonlarının azaltılmasında ilerleme sağlanmasına karşın, orman yangınlarından kaynaklanan PM2.5 maruziyeti artıyor.
WMO’nun aktardığı bir araştırmaya göre aşırı yangın-dumanı olaylarının görülme sıklığı 1990’lardan bu yana küresel ölçekte üç katına çıktı. Bu olayların 2010-2018 döneminde yılda yaklaşık 100 bin ek ölüme katkıda bulunduğu tahmin ediliyor. WMO, gerçek sayının daha yüksek olabileceğine dikkat çekiyor.
PM2.5 akciğerlerden kana ulaşabiliyor
Yangın dumanındaki en önemli sağlık tehditlerinden biri PM2.5 olarak adlandırılan ince partiküller. Çapı 2,5 mikrometreden küçük olan bu parçacıklar akciğerlerin derinlerine ulaşabiliyor ve kan dolaşımına karışabiliyor.
PM2.5 yalnızca yangınlardan kaynaklanmıyor. Sanayi, ulaşım, konutlarda ısınma, tarımsal faaliyetler ve toz fırtınaları da önemli kaynaklar arasında bulunuyor. Ancak WMO, yangın dumanındaki parçacıkların toksisitesinin hava kalitesi risk modellerinde yeterince hesaba katılmadığına dikkat çekiyor.
Sağlık riski yüzde 93’e kadar düşük hesaplanıyor olabilir
Rapordaki en dikkat çekici bulgulardan biri yangın dumanının sağlık etkisinin hesaplanmasıyla ilgili.
WMO’nun aktardığı epidemiyolojik çalışmaya göre yalnızca toplam PM2.5 yoğunluğuna dayanan geleneksel risk modelleri, orman yangınlarına bağlanabilecek ölüm riskini yüzde 93’e kadar düşük tahmin ediyor olabilir.
Bunun nedeni, yangından kaynaklanan partiküllerin diğer bazı PM2.5 kaynaklarından daha toksik olabilmesi.
Sıcak hava ozon kirliliğini de artırıyor
Sorun yalnızca yangın dumanı değil. WMO, sıcak hava dalgalarının yer seviyesindeki ozon kirliliğini artırdığına da dikkat çekiyor.
Yüksek sıcaklıklar, durgun atmosfer koşulları ve yoğun güneş ışığı ozon oluşumunu kolaylaştırıyor. Uzun süreli ozon maruziyeti ise özellikle solunum sistemi hastalıklarıyla bağlantılı sağlık risklerini yükseltiyor.
WMO’ya göre sıcaklıkların yükselmeye devam etmesi halinde ozon kaynaklı sağlık risklerinin de artması bekleniyor.
Duman binlerce kilometre yol alabiliyor
Orman yangınlarının çevresel etkisi yangının çıktığı bölgeyle sınırlı kalmıyor. Duman, atmosferik koşullara bağlı olarak binlerce kilometre taşınabiliyor; ülkeleri, okyanusları ve kıtaları aşabiliyor.
Yangınlar aynı zamanda karbondioksit, metan, azot oksit ve siyah karbon gibi iklim üzerinde etkili gaz ve parçacıkları atmosfere bırakıyor. Siyah karbonun kar ve buz yüzeylerine ulaşması, yüzeyin güneş ışığını yansıtma kapasitesini azaltarak erimeyi hızlandırabiliyor.
WMO bu nedenle hava kirliliği ile iklim politikalarının koordineli yürütülmesini ve PM2.5, yer seviyesi ozonu, siyah karbon ve atmosferdeki mikroplastiklerin daha kapsamlı izlenmesini istiyor.
Kaynak: Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 7 Eylül 2026
