Yeni araştırma, ABD’deki hiperölçekli veri merkezlerinin elektrik tüketiminin ve karbon salımının bazı eyaletlerle yarıştığını ortaya koydu.
403 tesis tek tek incelendi
Harvard T.H. Chan School of Public Health ve Harvard Data Science Initiative tarafından yürütülen çalışma, hiperölçekli veri merkezlerinin çevresel etkisine ilişkin tesis düzeyinde yapılan ilk kapsamlı tahminlerden biri olarak sunuldu. Araştırmacılar, yapay zekâ araçlarının küresel ölçekte yaygınlaşmasıyla birlikte büyüyen bu tesislerin ne kadar elektrik kullandığını ve bu elektriğin hangi yakıtlardan üretildiğini ayrı ayrı değerlendirdi.
Çalışma, 16 Kasım 2026’da Nature Sustainability dergisinde yayımlandı. Ekip, uydu görüntülerini kullanarak ABD genelinde 403 hiperölçekli veri merkezi belirledi ve her bir tesis için Mayıs 2024 ile Nisan 2025 arasındaki yıllık elektrik tüketimini farklı işletme senaryoları üzerinden hesapladı.
Elektriğin kaynağı da hesaplandı
Araştırmacılar, her veri merkezine bağlı karbon salımını ise Environmental Protection Agency verilerini kullanarak tahmin etti. Bu hesaplamada, tesisin bağlı olduğu bölgesel elektrik şebekesinde hangi santrallerin ne ölçüde yer aldığı dikkate alındı. Böylece yalnızca tüketim değil, tüketilen elektriğin üretim biçimi de analize dahil edildi.
Çalışmanın yazarlarından Gianluca Guidi, veri merkezlerinin çok hızlı büyüdüğünü ve hangi yerde kurulacakları ile nasıl besleneceklerine ilişkin kararların şu anda alındığını belirtti. Guidi’ye göre tesis düzeyinde bilgi eksikliği, bu alandaki çevresel etkinin görülmesini zorlaştırıyordu.
Tüketim bazı eyaletlerle aynı seviyeye çıktı
Bulgulara göre söz konusu 403 veri merkezi, çalışma dönemindeki işletme yoğunluğuna bağlı olarak toplamda 68 ile 99 terawatt-saat arasında elektrik tüketti. Üst tahmin, Indiana, Michigan ve Tennessee gibi bazı eyaletlerin bir yılda kullandığı elektriğe yaklaşıyor.
Araştırma, bu veri merkezlerinin elektrik talebinin ABD’nin toplam elektrik tüketiminin yaklaşık %1,8’ine karşılık geldiğini gösterdi. Aynı dönemde bu tüketim, yaklaşık 25,7 milyon metrik ton CO2 salımıyla ilişkilendirildi. Araştırmacılar, bu miktarın 2018 için yapılan önceki bir tahminden iki ila üç kat daha yüksek olduğunu bildirdi.
Ekip, bugün elektrik talebi ve karbon salımının çalışma dönemindeki seviyenin üzerinde olmasının muhtemel olduğunu da vurguladı. Guidi, Nisan 2025’ten bu yana yeni tesislerin kurulduğunu, mevcut kampüslerin genişlediğini ve yapay zekâ hesaplama talebinin artmayı sürdürdüğünü söyledi.
Elektriğin çoğu fosil yakıtlardan geldi
Çalışmaya göre bu tesisleri besleyen elektriğin yaklaşık %54’ü fosil yakıtlardan üretildi. Bu payın büyük kısmını %38 ile doğal gaz, %15 ile kömür oluşturdu. Ayrıca elektriğin yaklaşık dörtte biri, ortalamanın üzerinde kirli şebeke bölgelerinden sağlandı.
Araştırmacılar, veri merkezleri arasında belirgin bölgesel farklar bulunduğunu ve bazı tesislerin karbon yoğunluğu yüksek elektriğe diğerlerinden çok daha fazla bağımlı olduğunu belirtti. Birçok tesisin, kömürle çalışan santrallerin ağırlıklı olduğu coğrafi alanlarda yoğunlaştığı da kaydedildi.
Virginia, Oregon, Ohio ve Iowa öne çıktı
Analizde ayrıca yalnızca dört eyaletin — Virginia, Oregon, Ohio ve Iowa — incelenen elektrik kullanımının yarısından fazlasını oluşturduğu tespit edildi. Bu bulgu, veri merkezi büyümesinin belirli eyaletlerde çok daha yoğun biçimde toplandığını gösterdi.
Çalışmanın yazarları, ABD’deki tüm hiperölçekli veri merkezleri için yeterli veri bulunmadığını; ayrıca her tesiste genel kullanım ile yapay zekâya özel operasyonlar için harcanan elektriğin ayrı ayrı ayırt edilemediğini de not etti. Buna karşın araştırma, sektörün büyüklüğü ve etkisine dair önemli bir ilk tablo sundu.
Sağlık etkileri için yeni çalışma planı
Araştırma doğrudan sağlık etkilerini ölçmedi. Ancak Francesca Dominici, gelecekte bu konuya odaklanmayı planladıklarını söyledi. Dominici’ye göre karbon dioksit, sıcak hava dalgaları, orman yangını dumanı ve sel gibi etkiler üzerinden sağlığı etkileyen iklim değişikliğini besliyor.
Dominici ayrıca, bu talebi karşılayan fosil yakıt santrallerinin ince partikül madde, azot oksitler ve kükürt dioksit gibi başka kirleticiler de yaydığını hatırlattı. Ona göre bu durumda, veri merkezine uzak olsalar bile bu santrallerin yakınında ve rüzgâr altı yönünde yaşayanlar sağlık yükünü taşıyabilir.
