Dünyanın gıda israfı sorunu yalnızca tüketilmeyen yiyeceklerden ibaret değil. Gıdayı üretmek için kullanılan toprak, su, enerji ve emeğin de boşa harcanması, sorunun çevresel maliyetini büyütüyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) 28 Eylül’de yayımladığı değerlendirmeye göre dünyada her gün 1 milyardan fazla öğün tüketilmeden kalıyor. Bunun yaklaşık yüzde 60’ı hanelerden kaynaklanıyor.
Gıda kaybı ve israfının küresel sera gazı emisyonlarındaki payının ise yüzde 8 ila 10 arasında olduğu hesaplanıyor.
Havacılığın yaklaşık beş katı
Gıda israfının iklim üzerindeki etkisinin önemli bölümü, çöpe atılan yiyeceklerin depolama alanlarında çürümesiyle ortaya çıkıyor.
Organik maddeler oksijensiz ortamda ayrışırken güçlü bir sera gazı olan metan açığa çıkarıyor.
UNEP’e göre gıda kaybı ve israfından kaynaklanan toplam sera gazı emisyonları küresel havacılık sektörünün oluşturduğu emisyonların yaklaşık beş katına ulaşıyor.
Metan kısa vadede özellikle güçlü bir ısınma etkisine sahip. UNEP, metanın 20 yıllık dönemde karbondioksite kıyasla 86 kata kadar daha fazla ısı tutabildiğine ve bugüne kadarki küresel ısınmanın yaklaşık üçte biriyle bağlantılı olduğuna dikkat çekiyor.
Bu nedenle gıda atıklarından kaynaklanan metanın azaltılması, küresel sıcaklık artışını kısa ve orta vadede yavaşlatabilecek alanlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Çözüm önce çöpe atmamaktan geçiyor
Uzmanlara göre gıda atıklarından kaynaklanan emisyonları azaltmanın en etkili yolu, organik atıkların nasıl bertaraf edileceğinden önce gıdanın atığa dönüşmesini engellemek.
İhtiyaç kadar gıda satın alınması, yiyeceklerin doğru koşullarda saklanması, tüketilebilir durumdaki fazla gıdanın yeniden dağıtılması ve gıda işletmelerindeki kayıpların ölçülmesi temel önlemler arasında bulunuyor.
Kaçınılması mümkün olmayan organik atıkların ise çöplüklere gönderilmek yerine kompostlama ve anaerobik çürütme gibi yöntemlerle değerlendirilmesi öneriliyor.
UNEP öncülüğündeki Food Waste Breakthrough girişimi, dünyadaki gıda israfını 2030’a kadar yarıya indirmeyi hedefliyor. Girişim aynı zamanda gıda atıklarından kaynaklanan küresel metan emisyonlarının yüzde 7’ye kadar azaltılabileceğini öngörüyor.
Japonya yüzde 46 azalttı
Bazı ülkelerde uygulanan politikalar gıda israfının önemli ölçüde azaltılabileceğini gösteriyor.
UNEP verilerine göre Japonya hanelerdeki gıda israfını yüzde 46, işletmelerdeki gıda israfını ise yüzde 57 azalttı. Büyük işletmelere getirilen raporlama yükümlülükleri, sektörel hedefler, fazla gıdanın farklı alanlarda değerlendirilmesi ve kamuoyu kampanyaları bu sonuçta etkili oldu.
Birleşik Krallık’ta ise gıda israfında yüzde 22’lik azalma sağlandı.
Bugün dünya gıda israfına dikkat çekiyor
Birleşmiş Milletler tarafından ilan edilen 29 Eylül Uluslararası Gıda Kaybı ve İsrafı Farkındalık Günü, bu yıl yedinci kez düzenleniyor.
2026’nın teması, “Gıda Kaybı ve İsrafını Azaltmanın Dönüştürücü Potansiyeli” olarak belirlendi.
FAO ve UNEP’in bugün Roma’da düzenlediği küresel etkinlikte gıda israfının iklimin yanı sıra ormanlar ve doğal kaynaklar üzerindeki etkileri de ele alınıyor.
Birleşmiş Milletler’in 2030 hedefleri arasında kişi başına düşen perakende ve tüketici kaynaklı gıda israfının yarıya indirilmesi ve üretim ile tedarik zincirlerindeki gıda kayıplarının azaltılması bulunuyor.
