Endonezya’nın Puncak Jaya zirvesindeki buzullar, son yıllarda hızla incelip parçalanarak işlevini yitirme noktasına geldi.
1988’den 2026’ya büyük gerileme
Yeni Gine adasındaki Endonezya’ya ait Sudirman Range, ekvatora yakın bölgelerde yıl boyu buz taşıyan az sayıdaki yerden biri olarak biliniyordu. Ancak Puncak Jaya’nın tepesindeki buz, artık akış gösterecek kadar geniş olmayan küçük parçalara dönüşmüş durumda.
1988’de çekilen sahte renkli uydu görüntüsünde, en yüksek sırtları örten buz açık mavi tonlarda görülürken çıplak kaya kahverengi, alçak kesimler ise yeşil olarak ayırt ediliyordu. 2026 tarihli görüntüde ise aynı bölgede yalnızca birkaç küçük buz parçası kaldığı, sırtların büyük bölümünün çıplak kayaya döndüğü görülüyor.
Uydu verileri alanın yüzde 98 küçüldüğünü gösteriyor
Donaldi Permana’ya göre 1988’de buzullar yaklaşık 4,31 kilometrekarelik bir alan kaplıyordu. 2025 yılının eylül ayına gelindiğinde uydu ve hava verileri, geriye yalnızca yaklaşık 0,09 kilometrekare kaldığını ortaya koydu. Bu alanın yaklaşık bir düzine futbol sahasına denk geldiği belirtiliyor.
Bu, 1988’deki büyüklüğün yaklaşık %2’si anlamına geliyor. Permana, aralık ayında planlanan bir hava araştırmasının 2026’da ne kadar buz kaldığına dair daha net bir tahmin sağlayacağını söyledi.
Buz kalınlığı da hızla azaldı
İzleme yapılan ana noktada, East Northwall Firn üzerinde, buz kalınlığı 2010’da 32 metreydi. Bu değer 2023’te 4 metreye kadar düştü. Permana’ya göre Kasım 2024 itibarıyla bu noktadaki buz tamamen kayboldu.
Buzul kütlesi inceldikçe parçalanma da hızlanıyor. Her yeni parça, daha fazla buz kenarını açığa çıkarıyor ve bu alanlar erimeye daha açık hale geliyor. 2026 tarihli Landsat görüntüsünde, parçaların arasında yeni açığa çıkmış kaya yüzeyleri dikkat çekiyor.
Glasyal işlev fiilen sona erdi
Bölgede hâlâ kar yağıyor, ancak çıplak kaya üzerinde uzun süre tutunamadığı için yeni buz birikimi oluşmuyor. Buzun bu kadar incelip küçük, durağan parçalara ayrılması nedeniyle artık akış gösteren bir buzul sistemi olarak kabul edilemeyeceği belirtiliyor.
Permana, Puncak Jaya çevresinde yüksek rakımlı yarıklarda küçük buz kalıntıları bulunsa da bunların aktif buzul olarak işlevsel ömrünün fiilen bittiğini ifade etti.
El Niño çözülmeyi hızlandırıyor
Son uydu çalışmalarına göre ana glasyal buz alanlarının tamamen kaybolması 2030 civarında gerçekleşebilir. Permana, Indonesian Agency for Meteorology verilerinin ise bunun mevcut El Niño nedeniyle daha erken olabileceğine işaret ettiğini söyledi.
Geçmişteki El Niño yılları bu buzulları özellikle sert vurdu. Hava ısındıkça donma seviyesi zirvenin üzerine çıkıyor ve yağış kar yerine yağmur olarak düşüyor. Bu da güneş ışığını yansıtan beyaz kar örtüsünü azaltıyor; daha koyu yüzeyler ise daha fazla ısı emerek erimeyi artırıyor.
2015-2016 El Niño döneminde buz kalınlığı olağanın yaklaşık beş katı hızla azaldı ve bir yılda yaklaşık 5,3 metre kaybedildi. 2023-2024 El Niño ise yılda yaklaşık 2 ila 4 metre arasında yeni bir incelmeye yol açtı.
Ekvatora yakın son buz alanlarından biri
Puncak Jaya’daki buzul değişimi, tropik kuşaktaki hassas buz kütlelerinin ne kadar kırılgan olduğunu da gösteriyor. Bilim insanları bu tür alanları, sıcaklık değişimlerine çok duyarlı oldukları için yüksek rakımlı “kömür madenindeki kanaryalar” olarak tanımlıyor.
Bu gruba Venezuela’daki Humboldt Glacier kalıntıları, Peru’daki Quelccaya Ice Cap ve Tanzanya’daki Kilimanjaro buz alanları da dahil ediliyor. Puncak Jaya’da görülen hızlı kayıp, bu tür tropik buzların yıl boyu varlığını sürdürmesinin ne kadar zorlaştığını ortaya koyuyor.
